Postać Matki Boskiej to najczęstsze przedstawienie w sztuce chrześcijańskiej, pojawiające się od III w. Początkowo Maria występowała w scenach związanych z Jezusem, jednak po soborze efeskim w 431 r. zaznaczył się wzrost jej kultu, a tym samym pojawiło się więcej przedstawień samodzielnych. Z czasem zaczęły występować też cykle maryjne – sceny z życia Marii oparte na ewangeliach i apokryfach; m.in. Narodziny Marii, Nauczanie Marii, Wstąpienie Marii do świątyni jerozolimskiej, Zaślubiny, Zwiastowanie, Nawiedzenie, Narodzenie Dzieciątka, Pietà, Zaśnięcie, Wniebowzięcie, Koronacja.
    Na przedstawienia Matki Boskiej znaczący wpływ miał charakter sztuki poszczególnych epok – zaczęto ukazywać ją w całym bogactwie uczuć ludzkich: od ujęć lirycznych po dramatyczne, od idealizowanych po realistyczne. W rzeźbie wykształcił się m.in. typ Pięknej Madonny jako ideału urody kobiecej, rozpowszechniły się też przedstawienia związane z Męką Pańską: Pietà i Matka Boska Bolesna (Mater Dolorosa). Pojawiły się też zupełnie nowe typy ikonograficzne, np.: Sacra Conversazione, Madonna w krzewie różanym, Maria w płaszczu opiekuńczym (Mater Misericordiae), Niepokalanie Poczęta (Immaculata), Matka Boska Różańcowa, Matka Boska Szkaplerzna, Matka Boska Pocieszenia, Matka Boska Nieustającej Pomocy, Matka Boska Dobrej Rady, Matka Boska Zwycięska, Maria Oblubienica Ducha Św., Maria w wieńcu kwiatów.
    Matka Boska zajmowała ważne miejsce w wierzeniach społeczności wiejskich, podobnie jak w całym katolicyzmie polskim, wyróżniającym się różnorodnością form kultu maryjnego. Jej postać w wyobrażeniach ludowych przybrała dwa aspekty: opiekuńczo-macierzyński oraz opiekuńczo-władczy. Pierwszy wiązał się porodem i macierzyństwem oraz ze zjawiskiem płodności ogólnie. Liczne multiplikacje Madonny symbolizowały przełomowe momenty cyklu wegetacyjno-gospodarczego, uzyskując odpowiednie nazwy: dzień Zwiastowania Pańskiego (25 marca) związał się ze świętem Matki Boskiej Roztwornej, gdyż wówczas „otwierała się” ziemia i rozpoczynał się wzrost roślin; Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny (2 lipca) stał się dniem Matki Boskiej Jagodnej, Narodzenia – dniem Matki Boskiej Siewnej (8 września), a Wniebowzięcie – Matki Boskiej Zielnej (15 sierpnia).
    Matka Boska jako pośredniczka między Bogiem czy Synem Bożym bardzo często była adresatem różnych modlitw, próśb i błagań. Z jej kultem związane są liczne sanktuaria maryjne, znajdujące się prawie na całym świecie. W Polsce stanowią one ok. 80% wszystkich sanktuariów. W XV w. wraz z rosnącą dominacją kultu maryjnego rozwinęło się pątnictwo do cudownych obrazów przedstawiających Madonnę. Najsłynniejsze to: Jasna Góra w Częstochowie czy Kalwaria Zebrzydowska. Na Lubelszczyźnie sanktuaria maryjne znajdują się m.in. w: Chełmie (obraz MB Chełmskiej z XVII w.), Hrubieszowie (obraz MB Sokalskiej), Janowie Lubelskim, Kodniu (obraz MB Kodeńskiej), Krasnobrodzie (obraz MB), Lublinie (obraz MB Płaczącej), Radzyniu Podlaskim (obraz MB Nieustającej Pomocy), Tomaszowie Lubelskim (obraz MB Szkaplerznej), Wąwolnicy (rzeźba MB Kębelskiej).
    W XVII i XVIII w., wraz z masowymi  pielgrzymkami do sanktuariów maryjnych, na ogromną skalę rozwinęła się sztuka kopiowania cudownych obrazów. Trudnili się nią przede wszystkim świeccy mistrzowie wywodzący się ze środowiska rzemieślników cechowych, osiadli w pobliżu większych miejsc kultu. Kopie obrazów z sanktuariów otaczano czcią niemal równą tej oddawanej oryginałom. 
    Elementami kultu maryjnego było m.in. nadawanie Matce Boskiej licznych tytułów, odprawianie nabożeństw ku jej czci, odmawianie modlitw w intencji lub za wstawiennictwo oraz obchodzenie świąt maryjnych, np.: 2 lutego – Matki Boskiej Gromnicznej, 26 kwietnia – Matki Boskiej Dobrej Rady, 3 maja – Matki Boskiej Królowej Polski, 24 maja – Matki Boskiej Wspomożycielki Wiernych, 27 czerwca – Matki Boskiej Nieustającej Pomocy, 2 lipca – Matki Boskiej Kodeńskiej, 26 lipca – św. Anny, matki Najświętszej Marii Panny, 2 sierpnia – Matki Boskiej Anielskiej, 5 sierpnia – Matki Boskiej Śnieżnej, 13 sierpnia – Matki Boskiej Kalwaryjskiej, 26 sierpnia – Matki Boskiej Częstochowskiej, 15 września – Matki Boskiej Bolesnej, 7 października – Matki Boskiej Różańcowej, 16 listopada – Matki Boskiej Ostrobramskiej, 8 grudnia – Matki Boskiej Niepokalanej.
  Eksponaty prezentowane pochodzą z: Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, Muzeum Wsi Lubelskiej oraz Muzeum Lubelskiego w Lublinie,